Pokazujem rezultate 1 do 7 od 7

Kalendari i kalendarske godine

Raspravljate o temi Kalendari i kalendarske godine u Prirodna forumu, dio Znanost foruma; ...

  1. #1
    30215 Avatar od korisnika pharaoh
    Datum registracije
    10-06-05
    Lokacija
    na putu da dođem na put
    Starost
    9
    Poruka
    8,303
    Liked
    196 times

    Kalendari i kalendarske godine

    Evo kako vidjeh da malo ljudi zna o bilježenju prolazećeg vremena, malo rasprave o kalendarima i mjerenju vremena ne bi bilo loše.
    Za početak kalendar koji je temelj zapadne civilizacije

    Julijanski kalendar


    Julijanski kalendar uveo je Gaj Julije Cezar 45. p. n. e. i koristio se u cijeloj Europi do 16. stoljeća, kada se prešlo na Gregorijanski kalendar. Na prvom ekumenskom sabor u Niceji 325. godine kršćanska crkva je prihvatila Julijanski kalendar kao temeljni kalendar.

    Dužina trajanja godine u Julijanskom kalendaru iznosi prosječno 365¼ dana što se postiže ubacivanjem jednog dodatnog dana svake četvrte godine. Julijanska godina nešto je duža od tropske, a ova razlika akumulira se na jedan dan svakih 128 godina.
    Po Julijanskom kalendaru, svaka godina čiji je broj djeljiv s četiri je prijestupna i sadrži 366 dana, dok ostale sadrže 365 dana. Nakon uvođenja Julijanskog kalendara 45. p.n.e. najprije je, greškom, svaka treća godina bila prijestupna. Prijestupne su bile sljedeće godine: 45. p. n. e., 42. p. n. e., 39. p. n. e., 36. p. n. e., 33. p. n. e., 30. p. n. e., 27 p.n.e., 24. p. n. e., 21. p. n. e., 18. p. n. e., 15. p. n. e., 12. p. n. e., 9. p. n. e., 8, 12. i dalje svaka četvrta.
    Pošto je greška kasnije uočena, car August je naredio izbacivanje svih prijestupnih godina između 9. p.n.e. i 8. n.e. čime je zaslužio da se jedan mjesec nazove njegovim imenom.
    Treba imati u vidu da se u ovo vrijeme godine još nisu brojale od rođenja Isusa Krista, već od osnivanja Rima 753. p. n. e. te je sretna slučajnost što su za prijestupne godine uzete baš one djeljive s četiri brojeno od Kristovog rođenja. Julije Cezar prvobitno je odredio da svi neparni mjeseci imaju po 31 dan, a parni po 30, osim veljače koji je u običnoj godini imao 29 dana, a 30 u prijestupnoj.
    Mjeseci su se zvali: Januarius, Februarius, Martius, Aprilis, Maius, Junius, Quintilis, Sextilis, September, October, November i December.
    Godine 44. p.n.e. mjesec Quintilis preimenovan je u Julius (današnji srpanj) u slavu Julija Cezara. Godine 8. p.n.e. odlučeno je da se jedan mjesec nazove imenom cara Augusta, i pošto je on najviše ratnih pobjeda napravio u mjesecu Sextilis-u, ovaj mjesec nazvan je po njemu august (kolovoz). Još od 13. stoljeća Augustu se pripisuje da je svom mjesecu dodao jedan dan kako bi bio jednak Cezarovom, međutim takve su dužine bile čak i prije Cezara.
    Julijanski kalendar nije savršen i njegova greška se povećavala svakih 128 godina za jedan dan. To je kasnije primjećeno, pa je na saboru u Niceji 325. godine odlučeno da se iz kalendara izbace 3 dana koja predstavljaju akumuliranu razliku. Pošto je Julijanski kalendar i dalje ostao nepromijenjen, razlika se do 16. stoljeća akumulirala na 10 dana. Kada su ovo uočili, astronomi su odlučili izradit novi kalendar koji će biti precizniji. Osim toga, trebalo je i izbaciti 10 dana viška iz kalendara. To je postignuto uvođenjem Gregorijanskog kalendara.
    Julijanski kalendar danas upotrebljavaju Ruska pravoslavna crkva, Srpska pravoslavna crkva, Jeruzalemski patrijarhat i neki samostani na Svetoj gori u Grčkoj.
    Dodane Slike Dodane Slike
    opet mi se ide u Provansu, nisam bio, nego mi se i prije išlo.

  2. #2
    V.I.P. Član Avatar od korisnika dark_zg
    Datum registracije
    25-03-08
    Lokacija
    iz jame
    Starost
    44
    Poruka
    6,839
    Liked
    223 times

    Re: Kalendari i kalendarske godine

    Dali je onda sad proteklo vrijeme dobro određeno ili je promašilo za koji dan, te dali su godine stvarne od Isusovog rođenja??

  3. #3
    30215 Avatar od korisnika pharaoh
    Datum registracije
    10-06-05
    Lokacija
    na putu da dođem na put
    Starost
    9
    Poruka
    8,303
    Liked
    196 times

    Re: Kalendari i kalendarske godine

    Gregorijanski kalendar

    Gregorijanski kalendar je dobio ime po papi Gregoriusu (Grguru) XIII., i danas je u gotovo svim krajevima svijeta važeći kalendar.
    Po savjetu njemačkog astronoma Christophera Claviusa (Chrisopher Schlüssel) (1538.-1612.) i napuljskog fizičara i astronoma Aloysiusa Liliusa (Luigi Lilio Ghiraldi) (1520.-1576.), papa Grgur XIII. (1502.-1585.) je 24. veljače 1582. objavio reformu do tada postojećeg, julijanskog kalendara papinskom bulom Inter Gravissimas nazvanom po prve dvije riječi teksta.
    Papinska bula sadržavala je sljedeće odredbe:
    1. Iz kalendara će se izostaviti 10 dana, tako da poslije četvrtaka 4. listopada 1582. slijedi petak 15. listopada.
    2. Prijestupna je svaka godina djeljiva sa 4, osim godina djeljivih sa 100 kod kojih su prijestupne samo one djeljive sa 400.
    3. Prijestupna godina ima jedan dan više od obične (koja ima 365 dana) koji se stavlja na kraju mjeseca veljače.
    4. Uskrs će se odsad izračunavati po novom pravilu, vezanom za novi kalendar.
    5. Prvi dan u godini bit će 1. siječnja.

    Ovaj novi kalendar nazvan je po papi Grguru Gregorijanski. Po njemu je prosječna dužina trajanja godine smanjena na 365,2425 dana (365+97/400 = 365,2425 jer ima 97 prijestupnih godina na svakih 400) što daje grešku od 365,2425 – 365,2421890 = 0,00031 dan ≈ 26 sekundi. To znači da će se ova greška akumulirati na jedan dan za 1/0,00031 ≈ 3225 godina, odnosno nešto kraće jer se tokom vremena dužina trajanja solarne godina smanjuje, a greška povećava.
    Razlika između Gregorijanskog i Julijanskog kalendara je ta što Gregorijanski ima 97 prijestupnih godina u svakih 400, a Julijanski 100. U Gregorijanski kalendar uvedeno je takozvano Sekularno pravilo da su godine djeljive sa 100 (sekularne godine) obične, osim ako su djeljive sa 400, u tom su slučaju prijestupne. To znači da su godine 1700., 1800., 1900., 2100., itd. prijestupne po Julijanskom, a obične po Gregorijanskom kalendaru. Danas razlika između Julijanskog i Gregorijanskog kalendara iznosi 13 dana, a nakon 2100. uvećat će se na 14. dana.
    Uvođenjem Gregorijanskog kalendara, kalendarska godina je približena tropskoj najviše do tada.
    Kada je papa Grgur 1582. godine uveo novi kalendar, njega su odmah prihvatile Italija, Poljska, Portugal i Španjolska, a ubrzo i ostale katoličke zemlje. Protestantske zemlje prešle su na Gregorijanski kalendar mnogo kasnije, a pravoslavne tek u 20. stoljeću, a do danas su već i neke pravoslavne crkve (Grčka, Rumunjska, Bugarska) prešle na ovaj kalendar, premda neke, kao Ruska i Srpska, i dalje ustraju na starom julijanskom kalendaru.
    Dodane Slike Dodane Slike
    opet mi se ide u Provansu, nisam bio, nego mi se i prije išlo.

  4. #4
    Regularni forumas Avatar od korisnika Egerija
    Datum registracije
    13-11-08
    Lokacija
    Treći kamenčić od Sunca
    Starost
    25
    Poruka
    332
    Liked
    1 times

    Re: Kalendari i kalendarske godine

    Samo bih dodala.. koliko znam u biti greška grgurovog kalendara je u tome što je on uzeo sve dotada poznate kalendare, a oni su se u biti računali po vladavini nekoga kralja. Tako da je svako carstvo imalo svoj kalendar. Kad je on to htio ukomponirati, neke godine su se poklapale i on je napravio grešku između 4 i 7 godina. I to je to što sam ja u onoj temi htjela reći. Da mi jednostavno kasnimo između 4 i 7 godina. Iz praktičnoih razloga greška nije ispravljena.
    Dvije su stvari beskonačne: svemir i ljudska glupost..

  5. #5
    30215 Avatar od korisnika pharaoh
    Datum registracije
    10-06-05
    Lokacija
    na putu da dođem na put
    Starost
    9
    Poruka
    8,303
    Liked
    196 times

    Re: Kalendari i kalendarske godine

    Islamski kalendar

    Islamski kalendar ili hidžretski kalendar je kalendar po kojem se ravnaju muslimani prilikom određivanja svojih dnevnih dužnosti i blagdana, a u mnogim islamskim državama ovo je službeni kalendar.
    Riječ je o je lunarnom (mjesečevom) kalendaru. On se ravna prema mjesečevim mijenama. Jedna puna mjesečeva mijena (transformacija od mjeseca mlađaka na nebu do punog mjeseca i potom opet do mlađaka) označava protok jednog mjeseca po kalendaru. Jedna hidžretska godina ima 354 ili 355 dana. Zbog toga dan hidžretske Nove godine nikad ne pada na isti dan po gregorijanskom kalendaru (sunčevom kalendaru) nego kruži kroz sva godišnja doba. Na taj je način, također, izbjegnuto eventualno poklapanje islamskih i poganskih svetkovina na isti dan.
    Za početak islamskog kalendara uzima se Hidžra, preseljenje Muhammeda a.s. i muslimana iz Meke u Medinu 622. godine n.e. uslijed progona i pritisaka koje su nad njima vršili mekanski idolopoklonici. Od Hidžre do danas (2009.) navršilo se 1430 hidžretskih godina.
    opet mi se ide u Provansu, nisam bio, nego mi se i prije išlo.

  6. #6
    30215 Avatar od korisnika pharaoh
    Datum registracije
    10-06-05
    Lokacija
    na putu da dođem na put
    Starost
    9
    Poruka
    8,303
    Liked
    196 times

    Re: Kalendari i kalendarske godine

    Hebrejski kalendar

    Hebrejski kalendar (Hebrejski: הלוח העברי) ili židovski kalendar je godišnji kalendar koji se koristi u judaizmu. On određuje dane židovskih praznika, prikladne dijelove Tore za javna čitanja, Yahrzeite (datume žalovanja za preminulim članovima rodbine), i specifične dnevne psalme koji se čitaju. Takođe je u zvaničnoj upotrebi u državi Izrael. Koristile su se dva najvažnija oblika kalendara: opservacijski oblik koji se koristio prije uništenja Drugom hrama godine 70. n.e., i temeljen na promatranju mjesečevih mijena, te oblik zasnovan na pravilima koga je prvi opisao Majmonid 1178. godine, a koji je usvojen u prijelaznom periodu između 70. i 1178. godine.
    "Moderni" oblik je lunisolarni kalendar temeljen na pravilima, sličan kineskom kalendaru, koji mjeri mjesece definirane prema mjesečevim ciklusima kao i godine mjerene u sunčevim ciklusima, te različit od čisto lunarnog islamskog kalendara i gotovo čisto solarnog gregorijanskog kalendara. S obzirom na oko 11 dana razlike između dvanaest lunarnih mjeseci i jedne solarne godine, kalendar se ponavlja u metoničkim 19-godišnjim ciklusima od 235 lunarnih mjeseci, s dodatnim lunarnim mjesecom koji se dodaje svake dvije ili tri godine, odnosno sedam puta svakih 19 godina. Kako se hebrejski kalendar razvio u oblasti istočno od Mediterana, reference na godišnja doba se odnose na vrijeme i klimu sjeverne hemisfere.
    Jevrejski kalendar je lunisolarni kalendar, ili "fiksna lunarna godina"; sastoji se od 12 lunarnih meseci od 29 ili 30 dana; interkalarni lunarni mesec (trinaesti) se dodaje 7 puta u svakih 19 godina (svakih dve ili tri godine), kako bi se 12 lunarnih meseci sinhronizovalo sa, nešto dužom, solarnom godinom. Svaki jevrejski lunarni mesec počinje sa mladim Mesecom; prvobitno je morao biti opažen srp mladog Meseca, o čemu su svedočili očevici, ali se vreme mladog Meseca sada određuje matematički.
    Istovremeno teče sedmični ciklus, što odgovara sedmodnevnom periodu iz Knjige Postanja, u kojem je stvoren svet. Imena sedmičnih dana su, kao i u priči iz Postanja, jednostavno broj dana unutar sedmice, pri čemu je Šabat (Shabbat - subota) sedmi dan. Jevrejski dani teku od jednog zalaska Sunca do drugog, što znači da standardno vreme i časovna zona nemaju mesta u hebrejskom kalendaru.
    Dvanaest redovnih meseci su: Nisan (30 dana), Ijar (Iyar, 29 dana), Sivan (30 dana), Tamuz (Tammuz, 29 dana), Av (30 dana), Elul (29 dana), Tišri (Tishrei, 30 dana), Hešvan (Cheshvan, 29 ili 30 dana), Kislev (29 ili 30 dana), Tevet (29 dana), Ševat (Shevat, 30 dana) i Adar (29 dana). U prestupnim godinama postoji još i mesec Adar I (30 dana), koji se umeće posle Ševata, pa se redovni mesec Adar označava kao "Adar II".
    Prvi mesec godine je nisan. Četrnaesti dan nisana je početak praznika Pesah (Pesach, ili Pasha), što bi odgovaralo nisanovom punom Mesecu. Mada to nije izričito određeno, Pesah je prolećni festival, pa je 14. nisan prvi puni Mesec posle prolećne ravnodnevice. Zato je, sa stanovišta određivanja godišnjeg kalendarskog ciklusa, glavni problem to što se mladina nisana (početak kalendarskog meseca) mora dogoditi pre ravnodnevice. Najkasnije od 12. stoleća to je određivano matematički, ali tradicija drži da pre toga 1. nisan nije počinjao ako ječam nije bio zreo; u protivnom bi bio umetan interkalarni, trinaesti, mesec.
    Iako Biblija označava ovaj mesec (ne nazivajući ga Nisan) kao prvi mesec godine, praznik početka godine Roš Ašana (Rosh Hashanah, "Glava godine", odn. "Početak godine") se u stvari slavi na početku sedmog meseca, koji se danas zove Tišri, pa većina Jevreja danas vidi Tišri kao de facto početak godine. Mada se u Tori pominje ovaj praznik, nije bio smatran za početak godine, već više kao praznik za refleksiju i sećanje.
    Hebrejski kalendar odbrojava godine u obliku anno mundi ("u godini sveta"), skraćeno AM. Zanimljivo da "godina 1." nije Postanje, već oko jednu godinu pre Postanja. Zbog ovoga se mladi Mesec prvog meseca (Tišri) te godine zove molad tohu ("[srednji] mladi Mesec haosa" ili "ničega").
    Hebrejska godina ima četiri različite početne tačke prema Mišni (Roš Ašana 1:1):
    Najčešće se pod "Novom godinom" misli na prvi dan meseca Tišri, kada se obeležava formalni novogodišnji festival Roš Ašana ("glava godine") (u Ezekielu 40:1 se koristi fraza "početak godine"). Ovo je početak građanske godine i tačka od koje napreduje broj godine. Neke poljoprivredne radnje se takođe označavaju od ovog datuma.
    Međutim, prvi mesec godine, kako je propisano u Izlasku 12:2, je Nisan. To znači da građanska nova godina zapravo počinje u sedmom mesecu godine.
    Mesec Elul je nova godina za računanje životinjskih davanja (ma'aser). Tu Bishvat ("15. Ševata") označava novu godinu za drveće (i ratarska davanja).
    Ovo može biti odraz kontroverze u Talmudu u vezi pitanja da li je svet stvoren u Tišriju ili Nisanu. Odlučeno je da je to bio Tišri, što se sada odražava u molitvama na Roš Ašanu.
    Nekim ljudima je nerazumljivo kako godina može imati više početnih tačaka. Ovo se može uporediti sa današnjim različitim datumima za početak kalendarske godine, poreske ili fiskalne godine, akademske godine, religijskih ciklusa itd.

    Epoha (referentni datum/nadnevak) hebrejskog kalendara, 1.Tišri 1. AM odgovara ponedeljku, 7. oktobra/listopada 3761 pne. po proleptičkom julijanskom kalendaru (ekvivalentni tabularni datum, sa istim periodom obdanice), što je oko godinu dana pre tradicionalnog jevrejskog dana Postanja 25. Elul 1. AM na osnovu Seder Olam Rabbah rabina Yossi ben Halafta-e, mudraca iz 2. stoleća n.e.[8]
    Tako, broj hebrejske godine dobijamo ako dodamo 3760 pre Roš Ašane ili 3761 posle nje, u julijanskoj ili gregorijanskoj godini, na broj iste godine, posle 1. n.e. Za ranije godine može biti neslaganja (zbog "Nedostajućih godina"). Roš Ašana, 1 Tišri 5769 AM odgovara 29. septembru/rujna 2008.
    opet mi se ide u Provansu, nisam bio, nego mi se i prije išlo.

  7. #7
    30215 Avatar od korisnika pharaoh
    Datum registracije
    10-06-05
    Lokacija
    na putu da dođem na put
    Starost
    9
    Poruka
    8,303
    Liked
    196 times

    Re: Kalendari i kalendarske godine

    e sad postaje komplicirano

    Kalendar Maya

    Zvijezde i vrijeme
    Maye su i veliki astronomi koji su, zahvaljujući promatranju neba i računanju, uspjeli napraviti solarni kalendar. Astronomi naroda Maya promatraju nebo golim okom. Bilježe kretanja zvijezda i planeta: Sunca, Mjeseca, Venere. Na taj način mogu predvidjeti datume ili događaje (pomrčine, ravnodnevnice) koje najavljuju dolazak novoga boga zaštitnika.
    Svjetovni kalendar Maya činio je ciklus od osamnaestodnevnih razdoblja koji su se množili s dvadeset (prema tome je 18 x 20 davalo 360 dana). On dijeli vrijeme na dane (kin), mjesece od 20 dana (uinal), godine (tun) i dvadesetoljeća (katun). Svaki novi "katun" prigoda je za veliku svečanost u čast boga koji predstavlja to doba, ali i svečanost pod nazivom Tzolkin koja se održavala povodom nove godine. Zbog neobične prirode kalendara samo su četiri boga mogla ponijeti teret nove godine: od njih su dvojca, bog kukuruza Kan i bog kiše Muluc, donosila sreću, a druga dvojca (Ix i Cauac) bili su glasnici nesreće.

    Mjeseci su: Pop, Uo, Zip, Zotz, Tzec, Xul, Yaxkin, Mol, Chen, Yax, Zac, Ceh, Mac, Kankin, Moan, Pax, Kayab, Cumbu i Uayeb.
    Dan se kod Maya zove kin.
    • 20 kina = 1 uinal
    • 18 uinala = 1 tun (360 dana)
    • 20 tuna = 1 katún (7,200 dana)
    • 20 katúna = 1 baktún (144,000 dana)
    • 20 baktuna = 1 piktun (2.880.000 dana)
    • 20 piktuna = 1 kalabtun (57.600.000 dana)
    • 20 kalabtun = kinchiltuna (1.152.000.000 dana)
    • 20 kinchiltuna = alautun (23.040.000.000 dana)
    • 20 alautuna = hablatun (460.800.000.000 dana)
    Dodavali su još pet dana "van" kalendara kako bi stvorili godinu, u terminologiji Maya Haab. Tijekom tih "vankalendarskih dana", koje su nazivali Uayeb, Maye su pazile da ne zaspe, ne svađaju se i ne spotaknu u hodu. Vjerovali su da će ono što učine tada raditi uvijek, pa su se držali kuće i pazili da ne obave kakav težak posao ili učine što neugodno, da to ne bi morali obavljati dovijeka.
    Obredni kalendar ili Tzolkin, što znači «raspodjela dana», sastoji se od dva razdoblja jedno od trinaest dana, a drugo od dvadeset (Kin), a sveukupno je imao 260 dana. Svakom danu prethodi jedan broj od 1 do 13. Na ovaj način broj i dan nisu mogli da se poklope dok ne navrši godina od 260 dana. Tzolkinom su šamani određivali dane radova u polju, ali i dane obrednih svečanosti.
    Maye su smatrale dane živim bićima, zapravo bogovima. Tako je vrijeme bilo personificirano sasvim konkretno. Svaki dio vremena - dan, mjesec, godina - bio je određeni predmet ili entitet, a nosili su ga božanski glasnici koje su predstavljali brojevi. Na hijeroglifima su glasnici prikazani sa svojim teretom, breme drže remenom ovješenim oko čela i tako mogu prevaliti dugi put, a da se ne umore. Na hijeroglifima su i bogovi noći koji nastupaju kad se dan ugasi.
    Kalendar Maya je zapravo sistem različitih kalendara i almanaha koje je koristila Civilizacija Maya u pretkolumbovskoj Mezoamerici.
    Ti kalendari su mogli sinkronizirani i spajani na razne složene načine, pa su njihove kombinacije omogućavale stvaranje većih i širih ciklusa.
    Osnove kalendarskog sistema Maya se temelje na sistemu koji je bio u širokoj upotrebi u cijeloj regiji, a čiji poceci datiraju najkasnije od 6. vijeka pne.. On dijeli mnoge karakteristike s kalendarima koje su koristile ranije mezoameričke civilizacije kao što su Zapoteci i Olmeci, odnosno koje su koristile novije civilizacije kao Mixteci i Asteci. Iako mezoamerički kalendari nisu nastali zajedno s Mayama, njihovo naknadno proširenje i rafiniranje ih je učinilo najsofisticiranijama. Zajedno s astečkim, kalendari Maya su najbolji dokumentirani i najbolje shvaćeni.
    Prema mitološkoj tradiciji Maya, koje se navode u zapisima s Yucatana u kolonijalnom periodu i rekonstruiranijh na temelju kasnih klasičnih i postklasičnih natpisa, božanstvu Itzamni se često pripisuje to da je precima Maya donio znanje o kalendarskom sistemu, isto kao i pismo i druge temelje kulture Maya.
    1. Generalni pregled
    Od ovih kalendara, najznačajniji je onaj sa periodom od 260 dana. Ovakav kalendar je bio prevalentan u svim mezoameričkim društvima i velike je starine (skoro sigurno je najstariji među kalendarima). Još uvek se koristi u nekim regionima države Oaxaca i među Mayama na gvatemalskim visijama. Majanska verzija je među proučavaocima poznata kao Tzolkin ili (po revidiranom pravopisu Academia de las Lenguas Mayas de Guatemala) Tzolk'in. Colkin je kombinovan sa kalendarom od 365 dana (koji se zove Haab ili Haab' ), tako da formira sinhronizovani ciklus koji traje 52 Haaba, koji se zove Kalendarski krug (ili obilazak). Važne komponente Colkina i Haaba su manji ciklusi, od 13 dana (trecena, kod Colkina) i od 20 dana (veintena, kod Haaba).
    Za praćenje dužih perioda vremena i upisivanje kalendarskih datuma (tj. utvrđivanje kada se neki događaj desio u odnosu na druge), korišćen je drugačiji oblik kalendara. Ovaj oblik, poznat kao Dugo brojanje (moglo bi se reći i Dugi izbrojak ili račun), počiva na broju dana proteklih od mitološke početne tačke.
    Prema korelaciji između Dugog brojanja i zapadnih kalendara koju je prihvatila velika većina proučavalaca Maja (poznata kao GMT korelacija, po početnim slovima prezimena ljudi koji su je izračunali), ova početna tačka odgovara 11. avgustu/kolovoza 3114. pne. po proleptičkom gregorijanskom kalendaru, odn. 6. septembru/rujna iste godine po julijanskom kalendaru (odn. -3113. godini po astronomski). Gudmen-Martinez-Tompsonovu korelaciju je izabrao Tompson 1935. na osnovu ranijih korelacija Džozefa Gudmena iz 1905. (11. avgust/kolovoza), Huana Martineza Ernandeza iz 1926. (12. avgust/kolovoza) i Džona Erika Sidnija Tompsona iz 1927. (13. avgust/kolovoza). Zahvaljujući svojoj linearnoj prirodi, Dugo brojanje se može produžiti do bilo kog datuma/nadnevka daleko u budućnosti ili prošlosti. Ovaj kalendar podrazumeva korišćenje pozicione notacije, u kojoj svaka pozicija označava uvećani umnožak broja dana. Majanski brojevi su u suštini vigesimalni, tj. imaju osnovu 20, što znači da svaka jedinica date pozicije predstavlja 20-struku vrednost pozicije koja joj prethodi (sa desne strane). Napravljen je važan izuzetak za vrednost druge pozicije, koja (umesto 20 × 20) predstavlja 18 × 20, ili 360 dana, što bolje aproksimira solarnu godinu nego 20 × 20 = 400 dana. Ipak, treba primetiti da su ciklusi Dugog brojanja nezavisni od solarne godine.
    Mnogi majanski natpisi Dugog brojanja su dopunjeni tzv. Lunarnin nizovima, još jednim oblikom kalendara, koji daje informaciju o mesečevim menama i položajem Meseca u polugodišnjem ciklusu lunacija.
    Praćen je i Venerin ciklus od 584 dana, kojim su praćeni pojava i konjunkcije Venere kao jutarnje i večernje zvezde. Mnogi događaji u ovom ciklusu su smatrani nepovoljnim i štetnim, pa je ratovanje povremeno tempirano da koincidira sa fazama ovog ciklusa.
    Praćeni su i drugi ciklusi, manje korišćeni ili slabije shvaćeni, kombinacije kalendarske progresije. U nekim natpisima se pominje ciklus od 819 (7×9×13) dana; takođe su poznati opetovani skupovi 9- i 13-dnevnih intervala povezanih sa različitim grupama božanstava, životinja i drugih značajnih koncepata.
    2. Majanski koncepti vremena
    Razvojem kalendara Dugog brojanja sa pozicionom notacijom (za koji se veruje da je nasleđen od ranijih mezoameričkih kultura), Maje su imale elegantan sistem kojim su događaji mogli biti beleženi u međusobnom linearnom odnosu, kao i u odnosu na sam kalendar ("linearno vreme"). Teoretski, ovaj sistem se lako mogao produžiti da označi svaku željenu dužinu vremena, jednostavnim dodavanjem pozicija višeg reda (čime bi se stvarao sve viši redosled umnožaka dana, sa svakim danom jedinstveno identifikovanim svojim brojem iz Dugog brojanja). U praksi, većina majanskih natpisa sa Dugim brojanjem se ograničila da beleži samo prvih pet koeficijenata (tzv. b'ak'tun-ski račun), jer je ovo bilo adekvatnije za izražavanje svakog istorijskog ili aktuelnog datuma (radilo se o rasponu od oko 5125 solarnih godina). Ipak, postoje neki natpisi koji su beležili ili imlicirali duže sekvence, što ukazuje da su Maje dobro razumele linearni koncept vremena (prošlost-sadašnjost-budućnost).
    Ali, kao i u drugim mezoameričkim društvima, ponavljanje raznih kalendarskih ciklusa, prirodni ciklusi vidljivih pojava i ponavljanje i obnova slikovlja smrt-preporod u njihovim mitološkim tradicijama, bili su važni i sveprisutni uticaji na majanska društva. Ovo konceptualno gledište, u kojem je naglašena "ciklična priroda" vremena, bilo je vrlo istaknuto, tako da su se mnogi rituali bavili dovršenjem i ponovnim događanjem raznih ciklusa. Pošto su se pojedine kalendarske konfiguracije ponavljale, isto je važilo i za "natprirodne" uticaje s kojima su one bile povezane. Tako se smatralo da neke kalendarske konfiguracije poseduju osobit "karakter", koji bi uticao na događaje u danima sa takvom konfiguracijom. Onda bi se iz znamenja povezanih sa nekom konfiguracijom moglo proricati, jer bi događaji nekog budućeg nadnevka bili podložni istim uticajima kao i odgovarajući nadnevci iz prethodnog ciklusa. Događaji i ceremonije bi bili tempirani tako da padnu na povoljne dane i izbegnu "baksuzne".
    Dovršenje značajnih kalendarskih ciklusa ("završeci perioda"), kao k'atun-ski ciklus, su često bili označavani podizanjem i posvećenjem nekih obeležja, npr. kompleksa dvojne piramide poput onih u Tikalu i Yaxha-i; dovršenje spomenika je bilo praćeno ceremonijama posvećenja, natpisi na stelama bi ostajali u znak sećanja.
    U majanskim opisima postanka sveta je takođe primećeno ciklično tumačenje. Sadašnjem svetu i ljudima su prethodili drugi svetovi (od jednog do pet, zavisno od tradicije) koje su bogovi stvorili u različitim oblicima, ali su kasnije uništeni. I sadašnji svet je na klimavim nogama, što zahteva molbe i povremene ponude žrtvi kako bi se održala ravnoteža i nastavilo postojanje. Slične teme se nalaze u opisima postanja drugih mezoameričkih društava.
    3. Tzolk'in
    Glavni članak: Tzolk'in
    Neki majanisti koriste naziv Tzolk'in (po modernoj majanskoj ortografiji; takođe i tzolkin, u ovom članku i "colkin") za majanski Sveti krug (obilazak) tj. kalendar od 260 dana. Colkin je kovanica na jeziku Yukatek Maya koja znači "broj dana" (Coe 1992). O pravim imenima ovog kalendara koja su koristili pretkolumbijske Maje naučnici još debatuju. Astečki kalendarski ekvivalent je nazivan Tonalpohualli na jeziku Nahuatl. Ovaj ciklus je bio sinhronizovan u više regiona, za razliku od godine Haab.
    Colkin kalendar kombinuje dvadeset imena za dane sa trinaest brojeva iz ciklusa trecena čime proizvodi 260 jedinstvenih oznaka za dane. Njime se određuje vreme religijskih i ceremonijalnih događaja, a koristi se i za proricanje. Svaki dan je pobrojan od 1 do 13 pa onda opet od 1. Zasebno od ovoga, svakom danu je dato ime po redosledu iz niza od 20 imena za dane:
    Tzolk'in kalendar: imenovani dani i pridruženi glifovi

    slika sa dna

    Primedbe:
    1. Redosled imenovanog dana u Colkin kalendaru (ne mešati sa brojem [od 1 do 13] iz trecena-e!)
    2. Ime dana po standardizovanom i revidiranom pravopisu gvatemalske Akademije majanskih jezika [2]
    3. Egzemplarni glif (logogram) za imenovani dan. Imajte u vidu da je za većinu zabeleženo nekoliko različitih oblika; ovde prikazani su tipični za rezbarene spomeničke natpise (ovo su "kartuš" verzije)
    4. Ime dana na osnovu opisa Yukatek Maya u 16. veku, uglavnom zapisao Diego de Landa; ova ortografija je (donedavno) dosta korišćena
    5. Pravo ime dana, kako je glasilo u vreme Klasičnog perioda (ca. 200-900.) kada je nastala većina natpisa, u većini slučajeva nije poznato. Ovde date verzije (na klasičnom Mayanskom, glavnom jeziku natpisa) su rekonstruisane na osnovu fonoloških dokaza, ako ih ima; znak '?' ukazuje da je rekonstrukcija nesigurna.
    Neki sistemi su počinjali brojanje sa 1 Imix, a zatim 2 Ik', 3 Ak'b'al, itd. sve do 13 B'en. Zatim brojevi trecena-e opet kreću od 1 a sekvenca imenovanih dana se nastavlja, pa su sledeći dani 1 Ix, 2 Men, 3 K'ib', 4 Kab'an, 5 Etz'nab', 6 Kawak i 7 Ajaw. Sada je upotrebljeno svih 20 imenovanih dana, pa se oni ponavljaju a brojčana sekvenca se nastavlja, tako da posle 7 Ajaw dolazi 8 Imix'. Tako je potrebno 260 dana da se dovrše ponavljanja ovih preklopljenih ciklusa od 13 i 20 dana (za sve moguće kombinacije broja i imena).
    Po ovome, i ako se kao prvi dan uzme julijanski datum 584.283 (GMT korelacija), počeci aktuelnijih Colkina (1 Imix') su: 7. april/travnja 2008, 23. decembar/prosinca 2008. itd.
    3. 1. Proricanje
    Svaki dan Colkina ima Duha Zaštitnika koji utiče na događaje. Ah K'in, majanski sveštenik-šaman, čija titula znači "Čuvar dana", čita Colkin kako bi odredio odgovore na da/ne pitanja, kao i na složenija pitanja u vezi zdravlja, bogatstva i porodice. Sveti kalendar se takođe koristi da se odrede najpovoljniji nadnevci za kućne, rodovske i seoske rituale.
    Kada se dete rodi, Čuvar dana tumači ciklus Colkin kako bi otkrio bebin karakter (slično kao danas natalnom kartom). Npr. za dete rođeno na dan Ak'b'al se misli da je ženstveno, bogato i vešto sa rečima. Takođe se veruje da ovakav dan rođenja (pored još nekih) daje detetu sposobnost da prima poruke iz natprirodnog sveta putem telesnih trzaja od "krvne munje", tako da ono može postati šamanski sveštenik ili Bračni glasnogovornik.
    Ima još nekih oblika proricanja po majanskom kalendaru, u kojima se koristi sveto koralno semenje koje svaki kalendarski gatar nosi u torbici sa kristalima i "drugim sitnicama" (Tozzer 1941.).
    Pretkolumbijske Maje su praktikovale jedan oblika bibliomantije (proricanja iz knjige), u kojoj bi bacili semenje na kalendar kako bi odredili dobre i loše dane za tu godinu.
    Pretkolumbijski i današnji majanski sveštenici su takođe gatali uz pomoć gomilica od 4-5 zrna pasulja/graha koja su odbrojavana od tekućeg dana svetog kalendara.
    Današnje Maje takođe koristi kartomantiju (gledanje u karte), gde 52 karte iz špila predstavljaju 52 Nositelja Godine iz majanskog kalendarskog kruga.
    Šamani takođe proriču i bez upotrebe svetog kalendara, npr. gledanjem u kristal, ogledalo i vodu; zaposednutošću duhovima itd.
    3. 2. Poreklo Tzolk'in a
    Razne teorije su izložene u člancima Mezoamerički kalendari i Tzolk'in. Pomenućemo onu koja se poziva na činjenicu da se na 15° severne geografske širine, Sunce dva puta u godini, sa razmakom od 260 dana, nađe okomito iznad glave, u zenitu neba.
    Takođe neki navode (aritmetičke barem) veze sa drugim elementima kalendara. Sa solarnom i Haab godinom: 1461×260 = 1040×365,25 i 73×260 = 52×365; sa tunom (iz Dugog brojanja): 18×260 = 13×360; sa Venerinim sinodičkim periodom (“godinom”) od oko 584 dana i godinom Haab: 146×260 = 65×584 = 104×365 (2 Kalendarska kruga); sa Mesečevim kretanjem: (46×260)/405 = 29,5309 dana, što je samo 24 sekunde duže od danas poznate dužine sinodičkog meseca.
    4. Haab'
    Meseci Haab'-a
    Ime Značenje†
    Pop prostirka
    Wo crna konjunkcija
    Sip crvena konjunkcija
    Sotz' šišmiš
    Sek ?
    Xul pas
    Yaxk'in novo sunce
    Mol voda
    Ch'en crna oluja
    Yax zelena oluja
    Sac b(ij)ela oluja
    Keh crvena oluja
    Mak ograđen
    K'ank'in žuto sunce
    Muwan sova
    Pax vreme setve
    K'ayab' kornjača
    Kumk'u ambar
    Wayeb' pet nesrećnih dana
    †Jones 1984
    Glavni članak: Haab'
    Haab' je bio majanski solarni kalendar, sastavljen od 18 meseci od po 20 dana, plus period od pet dana ("bezimenih dana") na kraju godine (Wajeb' po novoj ortografiji ili Uayeb po onoj iz 16. veka). Bricker (1982) procenjuje da je Haab prvi put upotrebljen oko 550. pne. sa zimskom kratkodnevicom kao početnom tačkom.
    Imena meseci iz Haaba su danas poznata po njima odgovarajućim imenima na jeziku Yukatek Maya iz kolonijalnog doba, kako su ih zapisali izvori iz 16. veka (naročito Diego de Landa i knjige kao Chilam Balam iz Čumajela). Fonemske analize glifovskih imena iz Haaba na pretkolumbijskim majanskim natpisima su pokazale da su imena ovih 20-dnevnih perioda značajno varirala od jednog do drugog regiona i od perioda do perioda, što je odražavalo razlike u osnovnom jeziku/jezicima i upotrebi u Klasičnoj i Postklasičnoj eri, pre nego što su ih zabeležili španski izvori.
    Svaki dan u Haab' kalendaru je bio identifikovan brojem dana u mesecu i imenom meseca. Brojevi dana su počinjali glifom koji se prevodi kao "smeštaj" imenovanog meseca, koji se obično smatra kao 0. dan tog meseca, mada ga manjina smatra za 20. dan prethodnog meseca. U ovom drugom slučaju, smeštaj meseca Pop je 5. dan Wayeb'-a. Za većinu je prvi dan godine dan 0 Pop (smeštaj Popa). Zatim bi sledili 1 Pop, 2 Pop... do 19 Pop, a sledeći bi bio 0 Wo, 1 Wo itd.
    Počeci aktuelnijih Haab'-ova (0 Pop) su: 3. april/travnja 2008 i isti datum/nadnevak zaključno sa 2011.
    Pošto je svaka godina imala 365 dana, a imenovanih dana iz Colkina bilo 20, godinu je mogao početi samo jedan od četiri imenovana dana (Ik, Manik, Eb, Kaban; tekući Haab je počeo ovim poslednjim. ), u kombinaciji sa jednim od 13 brojeva. Ovi dani su se nazivali Nositelji ili Nosači godine (jer je vreme bilo zamišljeno kao putovanje kroz večnost tokom kojeg su deifikovani brojevi nosili na leđima svoj teret - takođe deifikovani vremenski period) i njima su bile pripisane četiri strane sveta i četiri boje. .
    Što se tiče praćenja godišnjih doba, Haab' je primitivan i netačan, jer smatra da svaka godina ima 365 dana, dok je tropska godina duža za skoro četvrtinu dana. Ovo znači da kalendar žuri jedan dan svakih četiri godine u odnosu na godišnja doba, pa meseci nazvani po nekom godišnjem dobu mu posle nekoliko stoleća više ne odgovaraju. Po ovome je Haab' sličan "lutajućoj godini" egipatskog kalendara. Neki tvrde da su Maje znale za ovo i nadoknađivale grešku od četvrt dana, mada njihov kalendar nije uključivao ništa nalik prestupnoj godini, što su prvo primenili Rimljani.
    Dodane Slike Dodane Slike
    Zadnji Uredio pharaoh : 27-03-09 u 01:46
    opet mi se ide u Provansu, nisam bio, nego mi se i prije išlo.

Lajkaj nas na Facebooku